Jachthavens in Fryslân
In Fryslân staan 350 jachthavens en marina's.
Het IJsselmeer neemt met 19 havens de eerste plaats in onder de vaarwateren van Fryslân, gevolgd door het Johan Frisokanaal met 11 en de Zijlroede met 10. Ook de Heeresloot en het Eernewoudsterwijd komen in de lijst voor. Naar soort water bekeken liggen 219 havens aan een kanaal, veel meer dan aan meren en plassen of aan rivieren.
In geen andere provincie staan zoveel havens vermeld; Zuid-Holland komt het dichtst in de buurt. Lemmer leidt met 21 havens, voor Heeg met 17 en Leeuwarden met 16. Aan de Waddenzee liggen er 12; het overgrote deel ligt landinwaarts.
Bij 48 havens is iets over voorzieningen bekend, waarbij walstroom en liggeld het vaakst zijn vastgelegd. Waddenhaven Vlieland staat met het hoogste aantal ligplaatsen in de lijst. Bij de overige havens is daarover niets bekend.
Alle havens
| Jachthaven | Plaats | Vaarwater | Website |
|---|---|---|---|
| AWS Edndracht | Akkrum | Meinesloot | |
| Passantenhaven Akkrum | Akkrum | Alde Boarn | |
| Tusken de Marren | Akkrum | Meinesloot | ja |
| Havenmond Alde Leie | Alde Leie | Leister Feart | ja |
| Swettehaven Aldeboarn | Aldeboarn | De Swette | ja |
| Hústernoard | Aldwâld | Stroobossertrekvaart | |
| Bakhúster Haven | Bakhuizen | Bakhuistervaart | |
| Jachthaven Lutsmond | Balk | De Luts | ja |
| Passantenhaven Balk | Balk | De Luts | ja |
| Ypma's Marine | Bolsward | Hartwerdervaart | ja |
| De Woudfennen | Boornzwaag | Scharsterrijn | ja |
| Noorderhaven | Breezanddijk | IJsselmeer | |
| De Klompskippers | Britsum | Stienservaart | ja |
| Joustersluis | Broek | Oudeweg | |
| Zeilboerderij Rufus | Broek | Noorder Oudeweg | ja |
| Mûnehiem | Burdaard | Dokkumer Ee | ja |
| Coöp. Exploitatiever.: "jachthaven De Dobbe" Ua | Burgum | Prinses Margrietkanaal | |
| W.S.V. Bergumermeer | Burgum | Prinses Margrietkanaal | ja |
| Watersportvereniging "achtkarspelen" | Burgum | Wide Ie | ja |
| WSV Bergumermeer | Burgum | Prinses Margrietkanaal | |
| Jachthaven De Dwinger | Burum | Burumer Vaart | |
| Watersportvereniging "lunegat" | Burum | Burumer Vaart | ja |
| Jachthaven de Veenhoop | De Veenhoop | Grietmansrak | |
| 't Eibertsnest | De Westereen | Kuikhornstervaart | ja |
| Jachthaven Kuikhorn | De Westereen | Kuikhornstervaart | ja |
| JH de westerein | De Westereen | Nieuwe Vaart | |
| Passantenhaven | De Westereen | Nieuwe Vaart | |
| passantenhaven de westereen | De Westereen | Nieuwe Vaart | ja |
| De Hoek | Dijken | Jaansleat | |
| Watersportvereniging Dokkum | Dokkum | Dokkumer Grootdiep | |
| Bolt | Drachten | Nieuwe Drait | |
| De Drait | Drachten | Nieuwe Drait | |
| Nieuweaanlegede haven te Drachten | Drachten | Juffersgat | |
| Nieuweaanlegede haven te Drachten | Drachten | Burmaniasloot | |
| Parkhaven | Drachten | Drachtstervaart | |
| Passantenhaven Moleneind | Drachten | Drachtstervaart | |
| Wsv Wik | Drachten | ja | |
| J. Kloosterman | Drogeham | ||
| Esumasyl | Eanjum | Raskes | |
| Jachthaven Lauwersmeer - Oostmahorn | Eanjum | Lauwersmeer | ja |
| Waddeninzicht | Eanjum | Nije Feart | ja |
| WSV De Raskes Ezumazijl | Eanjum | Raskes | |
| Jachthaven Earnewâld | Earnewâld | Eernewoudsterwijd | ja |
| Jachthaven Westerdijk | Earnewâld | Eernewoudsterwijd | ja |
| Passantenhaven Earnewâld | Earnewâld | Eernewoudsterwijd | |
| Simmerwille | Earnewâld | Siegersdiep | ja |
| Passantenhaven It Krúswetter | Easterlittens | Franekervaart | ja |
| Passantenhaven De Komerk | Eastermar | De Lits | ja |
| Watersportbedrijf "de Lits" | Eastermar | De Lits | ja |
| Oostrum haven | Eastrum | Oostrumeropvaart | |
| De Merenpoort BV | Echtenerbrug | Pier Christiaanssleat | ja |
| Marina De Koggeplaet | Elahuizen | Fluessen | ja |
| It Spoardok | Feinsum | Feinsumer Feart | ja |
| De Jister | Follega | Follegasloot | |
| Yachthaven De Lytse Brekken | Follega | Groote Brekken | ja |
| Draaisma Scheeps- en Jachtwerf | Franeker | Vliet | |
| Franeker Watersport Vereniging | Franeker | Van Harinxmakanaal | ja |
| Jachthaven Pieter Bouwe | Gaastmeer | Wijdesloot | ja |
| Marrekrite Grutte Gaastmar | Gaastmeer | Groote Gaastmeer | |
| Jachthaven de Klokkenstoel | Goingarijp | Lijkvaart | ja |
| Jachthaven Oer 't String | Goingarijp | Lijkvaart | |
| Bootkompas | Grou | Biensmafeart | ja |
| De Oerhaal | Grou | Rjochte Grou | |
| Haven De Mear | Grou | Wide Galle | ja |
| Hellingshaven | Grou | Rjochte Grou | ja |
| Jachtwerf Leechlân | Grou | Neare Galle | ja |
| Nieuwe Kade | Grou | Rjochte Grou | |
| Passantenhaven Grou | Grou | Pikmeer | ja |
| Pikmeerhaven | Grou | Grûndaam | |
| Pikmeerkruiser | Grou | Rjochte Grou | ja |
| Suderkade | Grou | Rjochte Grou | |
| Waterpark Yn 'e Lijte | Grou | Pikmeer | ja |
| Watersportcentrum "blemmer" | Grou | Rjochte Grou | |
| Jachthaven Gytsjerk, Stichting Ter Bevordering Van De Watersport In De Trynwalden Eo | Gytsjerk | De Rijd | ja |
| Bijko jachtbouw | Harlingen | Harlingertrekvaart | ja |
| Harlinger Watersportvereniging | Harlingen | Noordergracht | ja |
| Jacht- & Interieurbouw Hiemstra | Harlingen | Achlumervaart | ja |
| Jachthaven De Leeuwenbrug - Noorderhaven | Harlingen | Zoutsloot | ja |
| Jachthaven De Leeuwenbrug - Zuiderhaven | Harlingen | Rozengracht | ja |
| Jachthaven North-Line Yachts | Harlingen | Van Harinxmakanaal | ja |
| Jachtwerf Atlantic | Harlingen | Franekertrekvaart | ja |
| Jachtwerf Kosik | Harlingen | Van Harinxmakanaal | ja |
| Multiship Harlingen | Harlingen | Achlumervaart | ja |
| Ouwehand's Jachtwerf | Harlingen | Achlumervaart | ja |
| JH Heereloot | Haskerdijken | Heeresloot | |
| BoB's Boating | Heeg | It Sypke | |
| Dagpassantenhaven Heeg | Heeg | De Syl | |
| De Bird | Heeg | Idzegaasterpoel | |
| Home Port Heeg | Heeg | Ottenhome | ja |
| Hoora | Heeg | De Greft | ja |
| Jachtcenter Dijkstra | Heeg | De Greft | ja |
| Jachthaven 't Var | Heeg | De Greft | ja |
| Jachthaven De Boei | Heeg | De Greft | ja |
| Jachthaven Eendracht | Heeg | De Greft | ja |
| Kremer Nautic Heeg | Heeg | Ottenhome | ja |
| Passantenhaven Heergerwâl | Heeg | Heegermeer | ja |
| Van Roeden Watersport | Heeg | De Greft | ja |
| Waypoint Heeg | Heeg | Hoora | |
| De Onrust | Heerenveen | Heeresloot | ja |
| Heerenveen Passantenhaven | Heerenveen | Heerenveens kanaal | |
| Jachthaven De Welle | Heerenveen | Heeresloot | ja |
| JH De Bron | Heerenveen | Heeresloot | |
| Watersport Is Machtig (w.i.m.) | Heerenveen | Heeresloot | |
| Yachthafen | Heerenveen | Heeresloot | |
| Watersportvereniging "de Swaeikom" | Hemelum | ||
| Binnenhafen Hindeloopen | Hindeloopen | Indijk | |
| Hylper Haven | Hindeloopen | Yndyk | |
| Jachthaven Hindeloopen | Hindeloopen | IJsselmeer | ja |
| Vereniging Hylper Haven | Hindeloopen | Westerfaart | |
| Passantenhaven It Munerak | Holwert | Holwerter Feart | |
| Gemeentehaven Ijlst | IJlst | Eegracht | |
| passantenhaven Drylts | IJlst | Eegracht | |
| Jachthaven Recreatiepark Idskenhuizen | Idskenhuizen | Idskenhuistervaart | ja |
| Maatschap J.l. Mulder En A.a. Ketelaar | Indijk | Heegermeer | |
| De Oosthoek | It Heidenskip | Inthiema Sloot | |
| Jachthaven Sneekerhof | Jirnsum | Terzoolster Zijlroede | ja |
| Rfu Jachtspecialist | Jirnsum | Boorne | ja |
| Zijda Yachthaven | Jirnsum | De Boarn | |
| Passantenhaven Joure | Joure | Zijlroede | ja |
| jachthaven Jutryp | Jutrijp | Riper Feart | ja |
| Jachthaven de Rijd | Kollum | Zijlsterrijd | ja |
| Jachthaven Lunegat | Kollum | Dokkumerdiep | ja |
| Watersportvereniging Kollum | Kollum | ||
| Jachthaven Koostertille | Kootstertille | Prinses Margrietkanaal | |
| De Kuilart | Koudum | Kuilart | |
| Galamadammen | Koudum | De Morra | ja |
| Driesprong | Langelille | De Tsjonger of De Kuunder | ja |
| Jachthaven 't Sluisje | Langelille | De Tsjonger of De Kuunder | |
| Passantenhaven Langweer | Langweer | Langwarder Wielen | ja |
| Recreatiepark Leyenspolder | Langweer | Langwarder Wielen | ja |
| Blitsaerd Haven | Leeuwarden | Bonkefeart | ja |
| Haven Wiarda | Leeuwarden | De Sweltsjetip | |
| Hofstra Yachting | Leeuwarden | Dokkumer Ee | |
| Jachthaven De Grote Wielen | Leeuwarden | Groote Wielen | ja |
| Jachthaven de Hemrik | Leeuwarden | Woudmansdiep | ja |
| Jachthaven De Oude Potmarge | Leeuwarden | Potmarge | ja |
| Jachthaven De Zwemmer | Leeuwarden | Nauwe Greuns | ja |
| Leeuwarder Jachthaven | Leeuwarden | Tijnje | ja |
| Noorder Stadsgracht Leeuwarden | Leeuwarden | Noorderstadsgracht | |
| Stadshaven | Leeuwarden | Noorderstadsgracht | ja |
| Stadswerf Leeuwarden | Leeuwarden | Noorderstadsgracht | ja |
| Toilet Servicegebouw Haven Prinsentuin | Leeuwarden | Noorderstadsgracht | ja |
| Watersport Twee Provinciën | Leeuwarden | Nauwe Greuns | |
| Watersportvereniging "de Meeuwen" | Leeuwarden | ||
| Chaletpark de Brekken | Lemmer | Stroomkanaal | ja |
| De Punt | Lemmer | IJsselmeer | ja |
| Enjoy Sailing | Lemmer | ja | |
| Gemeente De Fryske Marren Binnenhaven Lemmer | Lemmer | Zijlroede | ja |
| Jachthaven Friese Hoek | Lemmer | IJsselmeer | ja |
| Jachthaven Iselmar | Lemmer | Zijlroede | ja |
| Jachthaven Lemsterbaai | Lemmer | IJsselmeer | ja |
| Jachthaven Slump | Lemmer | IJsselmeer | ja |
| Jachthaven Tacozijl | Lemmer | Stroomkanaal | ja |
| Jachtwerf Maronier | Lemmer | IJsselmeer | ja |
| Lemmer Binnen | Lemmer | Zijlroede | ja |
| Marina 52 Vastgoed B.v. | Lemmer | Zijlroede | |
| Marinapark Aquaronde in Lemmer | Lemmer | ja | |
| Park Brekkense Wiel | Lemmer | Zijlroede | ja |
| Stoeten Motorjachten Lemmer | Lemmer | Zijlroede | ja |
| Voordewind | Lemmer | Stroomkanaal | ja |
| Watersportcentrum Lemmer | Lemmer | IJsselmeer | ja |
| Amels Shipcare | Makkum | IJsselmeer | ja |
| Gebroeders van Enkhuizen | Makkum | IJsselmeer | |
| Gebroeders van Enkhuizen | Makkum | IJsselmeer | |
| Marina Makkum | Makkum | IJsselmeer | ja |
| Passantenhaven Makkum | Makkum | IJsselmeer | ja |
| Watersportvereniging Makkum | Makkum | IJsselmeer | ja |
| Frisian Yacht Club | Marsum | Engelumer Vaart | ja |
| Marina Friesland | Molkwerum | Johan Frisokanaal | |
| Marina Warns | Molkwerum | Johan Frisokanaal | ja |
| AWS Eendracht | Nes | Boorne | ja |
| Waddenhaven Ameland | Nes | Reegeul | ja |
| De Lier | Nieuwebrug | Heeresloot | |
| JW Haarsma | Nieuwebrug | Heeresloot | |
| Kensoor | Nieuwebrug | Heeresloot | |
| Passantenhaven Driewegsluis | Nijetrijne | De Lende | |
| Jachthaven Zwartkruis | Noardburgum | Kuikhornstervaart | ja |
| JH Zwartkruis B.V. | Noardburgum | Kuikhornstervaart | ja |
| Havens Noord | Offingawier | Sneekermeer | ja |
| Havens Oost | Offingawier | Sneekermeer | ja |
| Havens Zuid | Offingawier | Sneekermeer | ja |
| JH Sneekermeer | Offingawier | Sneekermeer | ja |
| Passantenhaven De Uutwiek (Turfroute) | Oldeberkoop | Prinsenwijk | ja |
| Haven Oldeouwer | Oldeouwer | Scharsterrijn | |
| Jachthaven Plaatselijk Belang Oosterzee | Oosterzee | Tjeukemeer | |
| Oude Haven Oosterzee | Oosterzee | Tjeukemeer | |
| Jachthaven Nijesyl | Oosthem | Wide Wimerts | |
| Coöperatie Tsjerne-hannen Ua | Oudega | Oudegaaster Brekken | ja |
| Jachthaven Alddjip | Oudega | Ouddiep | ja |
| Jachthaven De Bearshoeke | Oudega | Oudegaaster Brekken | |
| Ligplaats Marekrite | Oudega | De Geau | |
| WV Nannewijd | Oudehaske | Nannewijd | |
| Haven Raerd | Raerd | Snitser Aldfeart | |
| Jachthaven Ried | Ried | Berltsumer Wiid | ja |
| Camping Tjeukemeer | Rohel | Tjeukemeer | |
| Jachthaven Fjouwerhûs | Rohel | Tjeukemeer | ja |
| Jachthaven de Leyen | Rottevalle | De Leijen | |
| WSV De Leijen | Rottevalle | De Lits | ja |
| Stichting It Smûke Plakje | Ryptsjerk | Rijperkerkstervaart | ja |
| Bekema's pôle | Sandfirden | Oudegaaster Brekken | |
| Ykema | Sandfirden | Vlakke Brekken | |
| Jachthaven Schiermonnikoog | Schiermonnikoog | Reegeul | ja |
| Watersportvereniging "lytje Pole" | Schiermonnikoog | Westerplas | ja |
| WSV St. Nicolaasga | Sint Nicolaasga | ja | |
| De Dolfijn | Sloten | Ee | ja |
| Jachthaven 'De Lemsterpoort' | Sloten | Ee | ja |
| Passantenhaven Sloten | Sloten | Easterbûtengreft | |
| B.v. Sneeker Jachthaven | Sneek | Woudvaart | ja |
| B.v. Sneeker Jachthaven | Sneek | Oudvaart | ja |
| Camping jachthaven De Domp | Sneek | Oudvaart | |
| De Domp 1 | Sneek | Oudvaart | ja |
| Gemeentehaven Sneek | Sneek | Somerrak | ja |
| Marina Sneek | Sneek | It Ges | ja |
| Maritieme Techniek | Sneek | Houkesleat | ja |
| Mastenmakerij Van Der Meer | Sneek | It Ges | ja |
| Nautiflex | Sneek | Houkesleat | ja |
| Spoelstra Yachtpainting | Sneek | Woudvaart | |
| Stichting Insteekhaven De Woudvaart | Sneek | Woudvaart | |
| De Roggebroek | Stavoren | Johan Frisokanaal | ja |
| Gemeentehaven | Stavoren | Stadsbuitengracht | |
| Havenwoningen Stavoren | Stavoren | IJsselmeer | |
| SkipsMaritiem - Marina Stavoren | Stavoren | Johan Frisokanaal | ja |
| SkipsMaritiem - Marina Stavoren Buitenhaven | Stavoren | IJsselmeer | ja |
| Stavoren Binnenhaven | Stavoren | Stadsbuitengracht | |
| Stichting Passantenhavens Hanzestad Stavoren | Stavoren | Stadsbuitengracht | |
| Stichting Steggerdavaart | Steggerda | Steggerdesloot | |
| Jachthaven Bergumermeer Recreatiecentrum | Sumar | Bergumermeer | ja |
| Jachthaven Suwâld | Suwâld | Wide Hop | |
| De Schiffart Jachthaven | Terherne | Nieuwe Zandsloot | |
| Havenkantoor Scheepshuisje | Terherne | Nieuwe Zandsloot | |
| Jachthaven Kaap Hoorn | Terherne | Nieuwe Zandsloot | ja |
| Jachthaven Midfriesland | Terherne | Nieuwe Zandsloot | |
| Jachthaven Oksewiel B.v. | Terherne | Oksewiel | ja |
| Jachthaven Ternernster Hoek | Terherne | Nieuwe Zandsloot | |
| Marina de Horne | Terherne | De Horne | ja |
| Nerushoek | Terherne | Terhornsterpoelen | |
| Terherne Haven | Terherne | Zandsloot | ja |
| Terhernstersyl | Terherne | De Horne | ja |
| Waterpark Terherne (Bootverhuur) | Terherne | Terhornsterpoelen | |
| Jachthaven Maran | Terkaple | Heremafeart | |
| Praam Terkaple | Terkaple | Heremafeart | ja |
| Jachthaven de Koevoet | Teroele | De Kûfurd | ja |
| Wettersportbedriuw Lege Geaen | Tersoal | Bangavaart | ja |
| Jachthaven Bouma | Uitwellingerga | Oosterbrugsloot | ja |
| Jachthaven De Watervriend | Uitwellingerga | De Hoarse | ja |
| JH Hart van Friesland | Uitwellingerga | Oosterbrugsloot | |
| Waddenhaven Vlieland | Vlieland | Vliesloot | ja |
| De Stormvogel | Warns | Johan Frisokanaal | ja |
| Haven van Laaxum | Warns | IJsselmeer | |
| Jachthaven De Pyramide | Warns | Johan Frisokanaal | ja |
| Jachthaven De Vrijheid B.v. | Warns | Johan Frisokanaal | ja |
| Nijefurd Watersport | Warns | Johan Frisokanaal | ja |
| Rainbow Jachtschilders | Warns | Johan Frisokanaal | ja |
| Rent To Enjoy | Warns | Johan Frisokanaal | ja |
| Jachthaven Feenstra | Warten | Wartenster Wiid | |
| Stichting Jachthaven Wartena | Warten | Rogsloot | ja |
| Jachtwerf van der Werff | Wergea | Wergeaster Feart | ja |
| Stichting Helling & Haven | Wergea | Wergeaster Feart | |
| Wergeaster Wettersport Feriening | Wergea | Wergeaster Feart | ja |
| Dellewal | West-Terschelling | ja | |
| Harbor West-terschelling | West-Terschelling | ||
| Stichting Passantenhaven Terschelling | West-Terschelling | ja | |
| Jachthaven Winsum | Winsum | Franekervaart | |
| Watersportvereniging Witmarsum | Witmarsum | Witmarsumervaart | |
| Hulzinga Watersport | Wolvega | Schipsloot | |
| Jachthaven Blessebrug | Wolvega | De Lende | |
| Jachthaven De Linde | Wolvega | De Lende | |
| Jachthaven Schipsloot | Wolvega | Schipsloot | |
| Jachthavens in Friesland | Wolvega | ja | |
| Jachthaven de Appelhof | Wommels | Boalserter Feart | |
| Stichting Passanten-jachthaven Wommels | Wommels | Boalserter Feart | |
| Aanlegplaatsen Passanten Restaurant Majestic Workum | Workum | Dolte | |
| Boothuizen | Workum | Workumer Trekvaart | |
| De Haan Watersport | Workum | Workumer Trekvaart | |
| Havenkom Workum | Workum | It Soal | |
| Jachthaven Bouwsma | Workum | Workumer Trekvaart | ja |
| Jachthaven De Groot | Workum | De Horsa | |
| Jachthaven It Soal | Workum | It Soal | ja |
| Kuperus Watersport | Workum | Dolte | |
| Noardvlet | Workum | De Horsa | |
| Workumer Jachthaven | Workum | De Horsa | ja |
| Beaufort Watersport | Woudsend | Wellesloot | ja |
| Jachthafen de Rakken | Woudsend | Woudsender Rakken | ja |
| Jachthaven 18 | Woudsend | Wellesloot | |
| Jachthaven De Zwaan | Woudsend | Wellesloot | ja |
| Marrekrite Liegeplatz | Woudsend | Wellesloot | ja |
| Metjaap | Woudsend | Wellesloot | ja |
| Nautisch Centrum Woudsend | Woudsend | Wellesloot | ja |
| Passantenhaven Wâldsein | Woudsend | Woudsender Rakken | ja |
| Watersportbedrijf De Welle | Woudsend | Wellesloot | ja |
| Veer Wijns_Britsum | Wyns | Dokkumer Ee |
Daarnaast staan er 59 havens zonder naam in de kaartgegevens (Aldtsjerk, Eanjum, Earnewâld, Echtenerbrug, Franeker, Gaastmeer, Goingarijp, Heeg …).
Lijst uit open kaartgegevens (OpenStreetMap, Overture Maps).
Plaatsen
Lemmer (21) Heeg (17) Leeuwarden (16) Workum (13) Grou (12) Sneek (12) Terherne (12) Earnewâld (11) Stavoren (11) Harlingen (10) Woudsend (9) Makkum (8) Drachten (7) Warns (7) Heerenveen (6) Uitwellingerga (6) De Westereen (5) Eanjum (5) Gaastmeer (5) Hindeloopen (5) Offingawier (5) Oudega (5) Wolvega (5) Burgum (4) Goingarijp (4) Akkrum (3) Franeker (3) Jirnsum (3) Kollum (3) Koudum (3) Langweer (3) Nieuwebrug (3) Rottevalle (3) Sandfirden (3) Sloten (3) Terkaple (3) Wergea (3) West-Terschelling (3) Balk (2) Broek (2)
Vaarwater
IJsselmeer (38) Johan Frisokanaal (11) Zijlroede (10) Heeresloot (9) Stadsbuitengracht (7) Vliet (7) Wellesloot (7) De Greft (6) Eernewoudsterwijd (6) Rjochte Grou (6) Nieuwe Vaart (5) Nieuwe Zandsloot (5) Oosterbrugsloot (5) Sneekermeer (5) Workumer Trekvaart (5) De Horsa (4) De Lits (4) Hoarnekriterak (4) Kuikhornstervaart (4) Lijkvaart (4) Noorderstadsgracht (4) Prinses Margrietkanaal (4) Stroomkanaal (4) Tjeukemeer (4) Van Harinxmakanaal (4) Zandsloot (4) Achlumervaart (3) De Lende (3) Dokkumer Ee (3) Heegermeer (3) Heremafeart (3) Houkesleat (3) It Soal (3) Langwarder Wielen (3) Ottenhome (3) Oudegaaster Brekken (3) Oudvaart (3) Wergeaster Feart (3) Woudvaart (3)
Kusten
Bijgewerkt: